Site icon Blog edukacyjny

Specjalna Komisja Mieszana

Specjalna Komisja Mieszana, której zadaniem była realizacja postanowień traktatu pokojowego dotyczących rewindykacji, została powołana 17 maja 1921 roku.

Przewodniczącym delegacji polskiej został Antoni Olszewski, były minister przemysłu i działacz gospodarczy. Był także przewodniczącym komisji reewakuacyjnej, zajmującej się zwrotem mienia.

Zadania Komisji były teoretycznie proste – wskazanie obiektów podlegających rewindykacji, ich przejęcie i wysłanie do Polski, w praktyce jednak była to mozolna i żmudna praca. Jak można się domyślić, stronie rosyjsko-ukraińskiej nie zależało na sprawnym i szybkim działaniu, przeciwnie – do przejęcia zabytków konieczne było zakończenie skomplikowanych procedur i zaangażowanie przedstawicieli różnych instytucji. Bez wszystkich koniecznych osób nie można było przejąć rewindykowanych muzealiów czy archiwów. Trzeba było także wskazać miejsce ich przechowywania i udowodnić ich pochodzenie.

Komisji udało się przejąć nie tylko kolekcje arrasów Zygmunta Augusta. Z Rosji wróciła także Bitwa pod Grunwaldem Jana Matejki i pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, dłuta Bertela Thorvaldsena, podarowany przez cara Mikołaja I generałowi Iwanowi Paskiewiczowi.

Wróciły widoki Warszawy pędzla Canaletta, inne obrazy, meble i wyposażenie Zamku Warszawskiego oraz Łazienek. Odzyskano także zbiory polskiego przemysłowca z Petersburga Stanisława Krosnowskiego, Metrykę Koronną, archiwum Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz część Biblioteki Załuskich i Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. 

Oprócz arrasów do Krakowa trafiły chorągwie, dotychczas przechowywane w muzeach rosyjskich, a także pamiątki po Janie III Sobieskim, militaria i złotnictwo. Wszystkie te obiekty stanową dziś trzon wawelskich zbiorów.

Specjalna Komisja Mieszana przestała działać w kwietniu 1934 roku i została oficjalnie rozwiązana trzy lata później.

Magdalena Ozga

Exit mobile version